Willa Chruszczowa znajduje się w lesie w dzielnicy Ligota w Katowicach, nieopodal Lasów Panewnickich i dawnego ciągu akademików. Powstała w 1959 roku jako reprezentacyjna rezydencja zaprojektowana przez August Boroń i miała zapewniać prywatność oraz komfort najwyższych gości. Pomimo przeznaczenia dla radzieckiego przywódcy rezydencja nigdy nie gościła Nikity Chruszczowa.
Dlaczego Chruszczow nie nocował w willi?
Przyjazd premiera ZSRR do regionu zaplanowano na 15–16 lipca 1959 roku. Po całodniowych wizytach w zakładach przemysłowych i miastach regionu miał on spędzić noc w leśnej rezydencji, jednak plany zmieniono po eksplozji ładunku w sosnowieckiej dzielnicy Zagórze. Po tym incydencie służby zdecydowały o zmianie miejsca noclegu; Chruszczow spał ostatecznie w willi przy ulicy Stalmacha w Katowicach.
Jak zaprojektowano willę i jak wygląda dziś?
Budynek powstał na planie koła. W projekcie przewidziano dużą antresolę, duże przeszklenia i świetlik w dachu oraz kilkadziesiąt pomieszczeń. Architektura miała łączyć reprezentacyjność z możliwością zachowania dyskrecji gościa. Po niedoszłej wizycie rezydencja służyła partyjnym zgromadzeniom, a od 1975 roku do połowy lat 90. mieściła Klinikę Endokrynologii Dziecięcej Śląskiej Akademii Medycznej.
Obecny stan budynku jest zły. Fasada ze szkleniem jest częściowo zniszczona, wiele szyb jest wybitych, a ramy okienne zastąpiono płytami. Zewnętrzna klatka schodowa nie ma balustrad, schody pokrywa mech, a wnętrza i budynek stróżówki noszą ślady wandalizmu i zaśmiecenia. Przy obiekcie ustawiono liczne tablice ostrzegawcze informujące o złym stanie technicznym.
Relacje dotyczące dostępu do terenu są niejednolite. Niektóre opisy wskazują na zamkniętą bramę, kamery i ochronę, inne opisują brak bramy i swobodny dostęp, dzięki któremu miejsce odwiedzają entuzjaści eksploracji opuszczonych obiektów.
Jakie były pomysły na zagospodarowanie i kto odpowiada za teren?
W minionych latach pojawiały się różne koncepcje wykorzystania willi — od sanatorium po kasyno. W 2023 roku Nadleśnictwo i Śląski Uniwersytet Medyczny zawarły umowę przewidującą przeznaczenie środków na utworzenie Centrum Fizjoterapii Pediatrycznej i Onkologicznej, z kwotą wspomnianą jako 27 mln zł. Po analizach i audytach uczelnia zdecydowała jednak, że lepszą lokalizacją dla centrum będzie placówka przy ul. Medyków, blisko Górnośląskiego Centrum Zdrowia Dziecka.
Stan prawny i podział odpowiedzialności komplikowały wcześniejsze plany. W odpowiedzi na zapytania Nadleśnictwo Katowice poinformowało, że grunt, na którym stoi willa, został przekazany w użytkowanie Śląskiemu Uniwersytetowi Medycznemu. Konkretne plany uczelni wobec obiektu nie zostały dotychczas przedstawione opinii publicznej.
Grunt i budynek nadal istnieją w terenie leśnym Ligoty, a obiekt trwa jako nieruchomy ślad inwestycji z czasów PRL.
