Muzeum Historii Katowic powstało z inicjatywy społecznej i od początku koncentruje się na zbieraniu pamiątek związanych z przeszłością miasta. Instytucja prowadzi zbiory z zakresu historii, sztuki, etnologii miejskiej, fotografii oraz teatru i filmu. Muzeum opiekuje się także zabytkowym zespołem kościelnym, który zachował funkcje sakralne i jednocześnie pełni rolę filii placówki.
Jak powstało muzeum?
Początki sięgają początku lat 70. XX wieku, kiedy to przy Katowickim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym działała Sekcja Muzealna. W 1972 roku otworzono Izbę Muzealną; większość pierwszych eksponatów pochodziła od mieszkańców i w kompletowaniu zbiorów uczestniczyli harcerze. Społeczne Muzeum Historii Katowic zostało oficjalnie otwarte 21 lipca 1976 roku.
W 1981 roku placówka rozpoczęła działalność jako oddział Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a kierownikiem placówki od 1 kwietnia 1981 roku została powołana Jadwiga Murzyn. Na początku lat 80. rozpoczęto też prace adaptacyjne w siedzibie oraz działania zmierzające do rozwoju kolekcji; w 1983 roku muzeum uzyskało status samodzielnej instytucji.
W kolejnych dekadach muzeum rozszerzało zakres działalności wystawienniczej i wydawniczej — w latach 1981–2008 zrealizowano 260 wystaw i wydano 125 publikacji oraz 7 serii pocztówek. W 2007 roku przed siedzibą ustawiono naturalnej wielkości figurę Stanisława Ignacego Witkiewicza projektu Tomasza Wenklara. W 2015–2018 modernizowano wystawę stałą poświęconą dziejom miasta, a w 2020 roku muzeum udostępniło elektronicznie 4 tys. muzealiów. W 2026 roku miasto Katowice zakupiło do kolekcji muzeum 38 obrazów autorstwa Witkacego za kwotę 8 mln złotych.
Jakie zbiory i ekspozycje posiada muzeum?
Do cenniejszych elementów kolekcji należą m.in. 26 portretów Asymetrycznej Damy autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza, kolekcje fotografii Józefa Dańdy i Anny Chojnackiej oraz grafiki i akwarele Pawła Stellera. W zasobach znajdują się też szkice i portrety Konrada Swinarskiego, porcelana zakładów „Giesche” i huty „Franciszka”, a ponadto obrazy twórców nieprofesjonalnych, takich jak Ewald Gawlik i Paweł Wróbel.
W głównym budynku prezentowana jest stała wystawa Z dziejów Katowic. Ekspozycja oferuje trzy poziomy narracji, dostępne w języku polskim i angielskim, i łączy elementy interaktywne z klasyczną prezentacją muzealną. Pierwsza część wystawy obejmuje cztery sale o łącznej powierzchni 125 m², a druga — sześć sal przedstawiających dzieje miasta od nadania praw miejskich w 1865 roku. Całej ekspozycji towarzyszy około 500 eksponatów oraz zbiór pocztówek, archiwalnych fotografii i filmów.
Gdzie działają oddziały i inne obiekty muzealne?
Muzeum prowadzi wyspecjalizowane działy rozlokowane poza budynkiem głównym. Dział Etnologii Miasta ma siedzibę w historycznym osiedlu Nikiszowiec, gdzie przed adaptacją funkcjonowała lokalna galeria. Obiekt poddano remontowi i adaptacji w ramach projektu rewitalizacyjnego, a po pracach filia ponownie udostępniono zwiedzającym na początku 2011 roku; stała wystawa tej filii otwarta została w lutym 2013 roku.
Dział Teatralno-Filmowy powstał w lokalu przekazanym muzeum w 2010 roku. W tym miejscu mieści się ekspozycja prezentująca dorobek Barbary i Stanisława Ptaków oraz przestrzeń wystaw czasowych pod nazwą Galeria pod 11. Muzeum opiekuje się także zespołem drewnianego kościoła pw. św. Michała Archanioła, przynależącym do zabytkowego zespołu w parku im. Tadeusza Kościuszki; świątynia pochodzi prawdopodobnie z około 1510 roku i zachowała m.in. pierwotne polichromie oraz zabytkowe rzeźby i elementy wyposażenia.
Kto kierował muzeum?
W dokumentacji dotyczącej placówki wymienione są osoby kierujące nią na przestrzeni lat. Na stanowisku kierownika w 1981 roku została powołana Jadwiga Murzyn. Wśród wymienionych dyrektorów są też Jadwiga Lipońska-Sajdak — z latami 1981–2013 przypisywanymi w wykazach — oraz Jacek Siebel, który kieruje placówką od 2013 roku.
Ostatnim akapitem jest fakt: muzeum prowadzi kilka działów i filii oraz gromadzi kolekcje związane z historią i kulturą Katowic.
Informacje praktyczne
- Adres: Szafranka 9, 40-025 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–15:00, wt–pt 10:00–18:00, sob 10:00–16:00
- Telefon: +48322561810
- Strona internetowa: mhk.katowice.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (1 014 opinii)
