| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Henryk Bereska |
| Urodzenie | 17 maja 1926, Szopienice (obecnie Katowice) |
| Śmierć | 11 września 2005, Berlin |
| Zawód | Tłumacz literatury polskiej na język niemiecki; poeta |
| Wykształcenie | Uniwersytet Humboldta – germanistyka i slawistyka |
| Członkostwo | Stowarzyszenie Pisarzy Niemieckich; niemiecki PEN Club |
| Wybrane tłumaczenia | Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid, Tadeusz Różewicz |
| Wybrane nagrody | Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP (1998); Order Zasługi RFN (1997) |
Henryk Bereska był tłumaczem i poetą związanym z przekładem literatury polskiej na język niemiecki. Jego praca obejmuje zarówno przekłady klasyki, jak i współczesnych autorów, a własne utwory zaczął publikować w latach 80. XX wieku.
Życiorys i wykształcenie
Pochodził ze śląskiej robotniczej rodziny i urodził się w Szopienicach. We wrześniu 1939 był polskim harcerzem. W 1944 został wcielony do Luftwaffe, a następnie trafił do niewoli amerykańskiej.
Po wojnie odmówił współpracy z Służbą Bezpieczeństwa i, czując zagrożenie, przeszedł przez zieloną granicę do Niemiec. Początkowo pracował jako niewykwalifikowany robotnik rolny. Po utworzeniu NRD zamieszkał w Berlinie Wschodnim, uzyskał maturę i studiował germanistykę oraz slawistykę na Uniwersytecie Humboldta.
Po studiach pracował jako redaktor w wydawnictwie Aufbau-Verlag do 1955 roku. Jego mieszkanie w Berlinie miało okna wychodzące na Mur Berliński; po zamurowaniu okien nadal słyszał strzały oddawane do próbujących ucieczki na Zachód. Z tego względu część pracy wykonywał poza miastem, w domku letniskowym w Kolbergu, w gminie Heidesee na Łużycach Dolnych.
Działalność translatorska i twórczość
Bereska tłumaczył na język niemiecki utwory zarówno renesansowe, jak i współczesne. Wśród autorów, których przekłady przypisuje mu się najczęściej, znajdują się Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid oraz Tadeusz Różewicz. Tłumaczenia spisywał ręcznie, a maszynopis przygotowywała jego żona, Gilda.
W swojej pracy sięgał do różnych gatunków literackich. Oprócz przekładów pisał wiersze i polityczne aforyzmy. Od lat 80. XX wieku zaczął regularnie publikować własne utwory. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Niemieckich i niemieckiego PEN Clubu.
W 2000 roku wystąpił jako jeden z bohaterów filmu dokumentalnego Kolumbowie w kolorze Feldgrau, który opowiada o losach Polaków wcielonych do Wehrmachtu podczas II wojny światowej.
Nagrody i odznaczenia
Za działalność translatorską i literacką otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia. W 1967 roku dostał nagrodę literacką ZAiKS-u dla tłumaczy. W 1986 otrzymał nagrodę im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, a w 1994 nagrodę Polskiego PEN Clubu.
Do ważniejszych odznaczeń należą Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec z 1997 roku oraz Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej nadany w 1998 roku. Otrzymał także nagrodę literacką im. Hansa Sahla (2000), tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (2001) oraz laurem pierwszej edycji nagrody Transatlantyk przyznanej przez Instytut Książki (2005).
Upamiętnienie
Z okazji setnej rocznicy jego urodzin, 17 maja 2026 roku, w Słubicach i we Frankfurcie nad Odrą zaplanowano cykl wydarzeń pod nazwą „W nurcie słów”. Program obejmuje rejsy literackim statkiem po Odrze, spektakl teatralny oraz otwarcie wystawy poświęconej Jubilatowi.
