| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Ur. | 13 marca 1902, Katowice |
| Zm. | 23 lutego 1975, Paryż |
| Zawód | malarz, rzeźbiarz, grafik |
| Życie prywatne | |
| Rodzice | Hans Johann Bellmer, Maria Donnerstag |
| Miejsce dzieciństwa | ul. A. Mickiewicza 10; mieszkał przy ul. T. Kościuszki 47 (Katowice) |
| Edukacja | od 1923 Wyższa Szkoła Techniczna w Berlinie |
| Partnerka | Unica Zürn (od 1954 do 1970) |
| Twórczość | |
| Najważniejsze prace | seria "Lalka" (Die Puppe) |
Hans Bellmer był niemieckim artystą urodzonym w Katowicach, znanym z prowokacyjnych instalacji i prac graficznych powiązanych z nurtem surrealistycznym. Jego prace zyskały rozgłos w latach 30. XX wieku i wywołały ożywione reakcje krytyczne.
Życiorys i początki twórczości
Urodził się 13 marca 1902 roku w Katowicach; wychowywał się w budynku przy obecnej ul. T. Kościuszki 47. Był synem inżyniera Hansa Johanna Bellmera i Marii Donnerstag. W 1923 roku rozpoczął naukę w berlińskiej Wyższej Szkole Technicznej.
Wczesne lata życia wiązały go z miejscami w Katowicach pod niemiecką administracją, a później z Berlinem, gdzie rozwijał zainteresowania artystyczne. Jego nazwisko zaczęło zyskiwać rozgłos wraz z realizacją serii, która zdefiniowała jego pozycję w sztuce XX wieku.
Seria "Lalka" i emigracja do Paryża
Bellmer stworzył serię rzeźbiarskich instalacji zatytułowaną "Lalka", w której pojawiały się lalki w skali zbliżonej do ludzkiej, często przedstawione w zniekształconych pozach i z cechami sugerującymi wczesną dojrzałość seksualną. Pierwsza seria ukazała się w 1935 roku jako cykl fotografii pod tytułem "Wariacje na temat montowania rozczłonkowanej małolatki" w czasopiśmie surrealistów "Minotaure" (nr 6). Druga seria z 1938 roku ilustrowała wiersze Paula Éluarda w magazynie "Messages", a w 1938 roku Bellmer anonimowo wydał własnym nakładem książkę "Die Puppe" zawierającą 10 czarno-białych fotografii zaaranżowanych jako tableaux vivants.
Okres wojenny i życie po wojnie
Po dojściu nazistów do władzy jego sztuka uznana została za zdegenerowaną. W 1938 roku opuścił Berlin i przeniósł się do Paryża, gdzie przyłączył się do środowiska surrealistów.
W czasie II wojny światowej współpracował z ruchem oporu, wytwarzając fałszywe paszporty. Został uwięziony w obozie Camp des Milles w Aix-en-Provence i spędził tam większość wojny.
Po wojnie pozostał w Paryżu. Porzucił tworzenie lalek i skupił się na pracach rysunkowych oraz fotografii o tematyce erotycznej. W 1954 roku poznał Unicę Zürn, która była jego partnerką aż do jej śmierci w 1970 roku. Był aktywny zawodowo do lat 60. XX wieku i został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu.
Upamiętnienia w Katowicach i poza nim
W Katowicach dom, w którym mieszkał w dzieciństwie, oraz kamienica przy ul. T. Kościuszki 47 stały się miejscami upamiętnienia; na fasadzie tej kamienicy, od strony ul. Józefa Rymera, w 2008 roku umieszczono tablicę pamiątkową. W latach 2012–2021 w kamienicy przy ul. T. Kościuszki 47 działał Dział Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic.
W Polsce prace Bellmera prezentowano m.in. w 1996 roku podczas V Festiwalu Ars Cameralis (wystawa przygotowana przez Marka Zielińskiego) oraz w 2002–2003 w Muzeum Śląskim przy okazji setnej rocznicy urodzin artysty. W 2015 roku Muzeum Historii Katowic zorganizowało wystawę czasową Bellmer/Visat, kuratorką była Natalia Kruszyna. W przestrzeni publicznej pojawiły się także nawiązania teatralne i performatywne: biograficzna sztuka Tomasza Mana "Świat jest skandalem" miała premierę 25 września 2009 w Teatrze Śląskim, grupa SUKA OFF zaprezentowała performance "Die Puppe" w 2010 roku, a w 2011 roku Teatr A Part wystawił spektakl "Cyrk Bellmer". W Berlinie na fasadzie budynku przy Ehrenfelsstraße 8a umieszczono tablicę upamiętniającą miejsce, w którym mieszkał artysta.
